Làm thế nào để các cụm công nghiệp ở Hà Tĩnh hấp dẫn nhà đầu tư?

Điểm sáng Trung Lương Anh Nguyễn Quốc Tuấn, chủ doanh nghiệp (DN) Tuấn Yến ở cụm CN – làng nghề Trung Lương (TX Hồng Lĩnh) cho biết, rèn đúc là nghề truyền thống có từ lâu đời ở Trung Lương. Gia đình anh đã có nhiều thế hệ nối tiếp nhau “sống” với nghề rèn. Tuy nhiên, cùng với những thay đổi của cơ chế thị trường thì phương thức sản xuất cũ không còn phù hợp; muốn phát triển cần mở rộng quy mô sản xuất, cải tiến mẫu mã, tìm kiếm và mở rộng thị trường. Do sản xuất theo quy mô nhỏ nên cơ sở của Tuấn phải chịu nhiều ràng buộc từ khu dân cư bởi hệ thống nước thải, tiếng ồn và nguồn điện. Năm 2004, sau khi UBND xã Trung Lương tiến hành quy hoạch và xây dựng cụm CN - làng nghề Trung Lương trên diện tích 6,63 ha, Tuấn cùng nhiều DN sản xuất khác như cởi được “nút thắt”. Một hành trình phát triển mới được bắt đầu cùng sự ra đời của cụm CN - làng nghề Trung Lương. Đến nay, sản phẩm rèn đúc của DN Tuấn Yến đã len lỏi khắp thị trường trong và ngoài nước, doanh số sản xuất mỗi năm đạt từ 18 - 20 tỷ đồng, GQVL cho gần 40 lao động địa phương. Theo anh Tuấn, cụm CN Trung Lương đã mang lại rất nhiều lợi thế trong quá trình phát triển của DN. “Ngoài việc đầu tư cơ sở hạ tầng, bàn giao mặt bằng cho các DN mở rộng quy mô sản xuất, tham gia vào cụm CN, các DN còn nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách ưu đãi phát triển sản xuất của Nhà nước, nhờ đó sản phẩm làm ra được thị trường tiếp nhận, uy tín, thương hiệu của làng nghề ngày càng được nâng lên”, anh Tuấn cho biết. Chủ tịch UBND thị xã Hồng Lĩnh Nguyễn Văn Hổ cho biết, là một trong những địa phương có nhiều lợi thế phát triển CN - TTCN, việc quy hoạch xây dựng các cụm CN tập trung ở Hồng Lĩnh là nhu cầu tất yếu của sự phát triển. TX Hồng Lĩnh đã xây dựng được lộ trình phát triển các cụm CN tập trung và trước mắt, thị xã ưu tiên xây dựng cụm CN - làng nghề Trung Lương làm hình mẫu phát triển. Theo đó, công tác quy hoạch, thu hút đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, đào tạo nghề… được chính quyền các cấp ở TX Hồng Lĩnh đặc biệt chú trọng. Đến nay, cụm CN - làng nghề Trung Lương đã được đầu tư hơn 5,8 tỷ đồng để xây dựng cơ sở hạ tầng; đã có 18 cơ sở sản xuất nhận mặt bằng trên diện tích 3,83 ha với số vốn đầu tư hơn 56 tỷ đồng. Cụm CN - làng nghề Trung Lương sản xuất các sản phẩm chủ yếu từ rèn, đúc, gia công cơ khí, tấm lợp prôximăng. Cụm CN - làng nghề Trung lương là một trong số ít cụm CN đạt tỷ lệ lấp đầy cao (89,28%). Ngoài việc tập trung đầu tư, xây dựng cơ sở hạ tầng cho cụm CN - làng nghề Trung Lương, thị xã Hồng Lĩnh còn vận dụng linh hoạt các chính sách, dự án để hỗ trợ sản xuất cho những DN hoạt động trong cụm CN. Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, chính quyền các cấp đã đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo môi trường thông thoáng cho các DN, nhà đầu tư đến kinh doanh, sản xuất. Những khó khăn, vướng mắc phát sinh được chính quyền và DN tháo gỡ, giải quyết trên nguyên tắc bình đẳng, cùng có lợi. “Đất vàng” vẫn không thu hút được DN Việc quy hoạch, phát triển các cụm CN trên địa bàn là xu thế tất yếu, phù hợp với tiềm năng và lợi thế của tỉnh. Tuy nhiên, bên cạnh cụm CN - làng nghề Trung Lương thì thực trạng phát triển các cụm CN trên địa bàn Hà Tĩnh vẫn còn nhiều khó khăn, vướng mắc. Cụm CN - TTCN Bắc Cẩm Xuyên (xã Cẩm Vịnh - Cẩm Xuyên) được thành lập năm 2005, có qui mô 51,7 ha với tổng mức đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng được phê duyệt là 109 tỷ đồng. Cụm CN - TTCN này được giới kinh doanh đánh giá là khu “đất vàng”, có nhiều lợi thế để phát triển so với các cụm CN khác trong tỉnh như: gần TP Hà Tĩnh (cách 4 km), có hệ thống nước ngọt dồi dào (gần hồ Bộc Nguyên, Kẻ Gỗ) và đặc biệt nằm cạnh các tuyến đường giao thông quan trọng (QL 1A, đường tránh 1B, đường xuống mỏ sắt Thạch Khê). Tuy nhiên, sau 5 năm kể từ ngày thành lập, cụm CN - TTCN này mới có 3 DN làm qui trình, thủ tục đăng ký, lập dự án với tổng diện tích 6,5 ha. Cả 3 DN trên đang thực hiện dự án của với tốc độ… rùa bò. Thậm chí, có DN chỉ san lấp được một phần mặt bằng, không thi công xây dựng, buộc UBND tỉnh phải ra quyết định thu hồi đất. Công ty CP Dược Hà Tĩnh được giao khu đất đẹp nhất, nhì trong cụm CN (có mặt tiền bám QL 1A rộng 250m) với tổng diện tích 1,8 ha, tổng mức đầu tư đăng ký giai đoạn 1 là 100 tỷ đồng, cơ bản hoàn thành việc san lấp mặt bằng. Ông Lê Hồng Phúc – Giám đốc Công ty CP Dược Hà Tĩnh cho biết: “Mặc dù đã được cấp phép cách đây 2 năm, nhưng đến ngày 22/2 vừa qua, chúng tôi mới nhận đầy đủ thủ tục bàn giao từ huyện. Ngoài ra, cụm CN này khó thu hút nhà đầu tư bởi còn thiếu qui hoạch cụ thể và đặc biệt là hạ tầng (đường gom, điện, xử lý nước thải) còn kém”. Ông Hoàng Văn Sơn – Phó Chủ tịch UBND huyện Cẩm Xuyên cho biết: “Những năm qua, huyện đã chú trọng mời gọi, thu hút đầu tư trong và ngoài nước nhưng kết quả còn rất thấp, tỷ lệ lấp đầy cụm CN mới đạt 11%. Việc đầu tư kinh phí xây dựng hạ tầng tại cụm CN còn khó khăn do ngân sách địa phương hạn hẹp, chưa có nguồn huy động. Thời gian qua, huyện đã mời gọi các DN vào kinh doanh hạ tầng cụm CN nhưng chưa có đơn vị nào đăng ký”. Thực trạng phát triển các cụm CN trên địa bàn còn cho thấy, Hà Tĩnh đang thiếu quy hoạch tổng thể dù đã có quy hoạch phát triển CN - TTCN giai đoạn 2006 - 2015, tầm nhìn đến năm 2020 được UBND tỉnh phê duyệt năm 2007. Vì thế, hầu hết các địa phương chưa nắm được thông tin cụ thể liên quan đến các cụm CN do địa phương quản lý, dẫn đến việc lập dự án đầu tư xây dựng thiếu định hướng lâu dài, hiệu quả sử dụng đất không cao, thiếu gắn kết với các quy hoạch khác như điện, giao thông, đào tạo nghề… Thêm vào đó, công tác lập quy hoạch chi tiết còn nhiều bất cập. Thời gian qua, việc xác định thời gian, địa điểm, quy hoạch chi tiết còn nhiều hạn chế, thiếu sự thống nhất giữa các ngành, địa phương liên quan. Điển hình như một số quy hoạch chi tiết vừa có quyết định phê duyệt đã phải tiến hành quy hoạch lại (cụm CN Kỳ Anh) hay ở những vị trí không được sự đồng thuận của nhân dân và nhà đầu tư (cụm CN - làng nghề Yên Huy, xã Yên Lộc, Can Lộc). Lấy cụm CN Bắc Thạch Quý (TP Hà Tĩnh) làm ví dụ. Năm 2003, cụm CN này được UBND tỉnh phê duyệt với diện tích 10 ha nhưng đến nay, tỷ lệ lấp đầy dưới 12%. Năm 2007, Sở Xây dựng tiến hành xây dựng Quy hoạch khu đô thị hai bên đường Nguyễn Du đã lấy đi 5 ha của cụm CN mà không có quyết định điều chỉnh, gây khó khăn trong quá trình quản lý, kêu gọi đầu tư vào cụm CN. Ngoài ra, cụm CN này nằm quá gần khu dân cư và đặc biệt hệ thống xử lý nước thải kém nên các nhà đầu tư không dám vào. Theo khảo sát, đánh giá của Sở Công thương Hà Tĩnh, đến nay, tỷ lệ lấp đầy 13 cụm CN trên toàn tỉnh mới đạt 14%. Cụm CN có tỷ lệ lấp đầy cao nhất là cụm CN Trung Lương (TX Hồng Lĩnh) với tỷ lệ 89%, các cụm CN còn lại tỷ lệ lấp đầy chỉ từ 5-10%. Lý do các cụm CN chưa thu hút được nhà đầu tư là do các chưa hoàn thành hạ tầng kỹ thuật theo nội dung quy hoạch chi tiết và dự án đầu tư đã phê duyệt. Phần lớn các cụm CN, kể cả những cụm CN gần khu dân cư, làng nghề không có hệ thống công trình xử lý nước thải, chất thải tập trung. Do đó, vấn đề ô nhiễm môi trường chưa được giải quyết triệt để. Cần quy hoạch tổng thể và chính sách thông thoáng Theo ông Trần Nhật Tân – Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Tĩnh, cái khó hiện nay là nguồn vốn đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng các cụm CN còn hạn chế, chủ yếu trông chờ vào ngân sách của tỉnh, các huyện chưa chủ động trong vấn đề huy động vốn từ các nguồn khác cho việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng. Ông Tân cho biết thêm: “Để các cụm CN hoạt động hiệu quả, thu hút nhiều DN vào đầu tư, cần rà soát và đánh giá nhu cầu mặt bằng sản xuất của các DN để trên cơ sở đó lập quy hoạch tổng thể phát triển các cụm CN có tính tới sự liên kết vùng về phát triển công nghiệp trong tổng thể phát triển KT-XH chung. Xây dựng cơ chế, chính sách mời gọi đầu tư thông thoáng; huy động các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng và phát triển hạ tầng các cụm CN”. Một trong những tiêu chí khó khăn nhất trong quá trình xây dựng nông thôn mới là việc thực hiện chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Nếu làm tốt công tác quy hoạch, quản lý quy hoạch, có cơ chế thông thoáng, tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho các DN thì việc phát triển các cụm CN trên địa bàn sẽ là “một mũi tên trúng hai đích” - vừa thúc đẩy KT-XH phát triển, vừa tạo động lực cho các địa phương đẩy nhanh tiến độ xây dựng nông thôn mới. Hà Tĩnh mới đầu tư xây dựng hạ tầng đạt 36/765 tỷ đồng (đạt 4,7%). Phần lớn các cụm CN đang loay hoay trong việc tìm kiếm các DN làm chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng, trong khi năng lực quản lý của UBND huyện khi được giao làm chủ đầu tư lại chưa đáp ứng yêu cầu. Do vậy, tiến độ triển khai các dự án còn chậm, môi trường thu hút đầu tư thua xa các khu công nghiệp. Thứ nữa là do chưa có cơ quan đầu mối quản lý nên việc quản lý sau đầu tư, quản lý các dự án hoạt động trong cụm CN còn lúng túng. Đó là chưa kể những vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng, vấn đề ô nhiễm môi trường chưa được chú ý trong quá trình xây dựng cụm CN. Ngô Tuấn - Thanh Hoài